Grebbedijk, de niet-zo-kansrijke alternatieven

Grebbedijk_800x.jpg
 

Bij het begin van het traject voor de versteviging van de Grebbedijk, spraken de betrokken overheden af dat de dijkverzwaring zoveel mogelijk in samenhang met de nog openstaande opgaven voor natuurontwikkeling moest worden gerealiseerd. Daar is al met al nog weinig van terecht gekomen, terwijl wel heel veel tijd van vrijwilligers is opgesoupeerd. Mooi Wageningen blijft wijzen op het belang van natuurbescherming.

Na bijna twee jaar van actieve plannenmakerij begint het voorkeursalternatief voor de versterking van de Grebbedijk zich uit te kristalliseren en wordt stap voor stap duidelijk wat de gevolgen zijn voor natuur en landschap.

Mooi Wageningen is sinds het begin actief betrokken bij het proces met als inzet om te zorgen dat de versterking van de Grebbedijk leidt tot een situatie die voor de natuur beter is dan de ontwikkeling zónder een versterking van de Grebbedijk.

Ondanks mooie ambities voor natuurontwikkeling bleek het geen vanzelfsprekendheid om de ambities te vertalen naar een plan dat ook goed is voor natuur. 

Mooi ambities

Bij aanvang van het project spraken de betrokken overheden af dat de dijkverzwaring zoveel mogelijk in samenhang met de nog openstaande opgaven voor natuurontwikkeling moest worden gerealiseerd.

Voor Staatsbosbeheer betrof die opgave de inrichting van 36 hectare nieuwe natuur in het deelgebied Plasserwaard.

De provincie Gelderland heeft de ambitie heeft om in het kader van Gelders Natuurnetwerk nog 16,6 hectare natuur in te richten en in het kader van Natura 2000 een ooibos te ontwikkelen, overstromingsmoeras te herstellen en zorg te dragen voor het verbeteren van graslanden als leefgebied voor soorten zoals de kwartelkoning.

Deze ambities zijn vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst die bij aanvang van het project door alle betrokken overheden is ondertekend.

Onrealistische plannen

Een goede basis voor mooie natuurplannen zou je verwachten. Door de aanpak van het waterschap Vallei en Veluwe verliep het proces voor de natuur echter een stuk minder gunstig. Ondanks de mooie ambities voor natuur ging alle aandacht naar de meest wilde plannen voor de ontwikkeling van recreatie en toerisme in de voor natuur beschermde uiterwaarden. Met een ‘roept u maar wat u graag wilt’ werden alle financiële (wat gaat het kosten en wie gaat dat betalen) en juridische randvoorwaarden (hoe gaan we zorgvuldig om met beschermde natuurwaarden en hoe waarborgen we de waterveiligheid) al vanaf het eerste moment overboord gezet.

Niet vreemd dus dat er ideeën kwamen voor een nieuwe jachthaven in de binnenstad, een roeibaan door de uiterwaarden, het verplaatsen van Bruil, een zwemplas, en tal van andere recreatieve voorzieningen, bijna allemaal in de uiterwaarden. Over de kosten maakte niemand zich druk, wellicht omdat men er van uitging dat het die wel zou gaan betalen.

Dat vrijwel al die plannen werden geprojecteerd op beschermd natuurgebied en dat de status beschermd natuurgebied betekent dat de natuur daar niet mag worden aangetast, leek voor het Waterschap ook geen probleem.

In strijd met wettelijke bescherming

Een deel van die ideeën sneuvelde al in een vroeg stadium omdat ze overduidelijk in strijd waren met de wettelijke bescherming van het gebied. Vele andere ideeën zijn wel uitgewerkt in schetsen en ontwerpen, veelvuldig besproken en meegenomen in de ontwikkeling en beoordeling van de zogenaamd kansrijke alternatieven.

 
Grebbedijk uiterwaarden ooievaars_740x.jpg
 

Uiteindelijk mocht het college van B&W de raadsleden vertellen  dat veel van deze ambities  financieel en juridisch niet haalbaar zijn. De zogenaamd kansrijke alternatieven bleken dus helemaal niet kansrijk.

Ondanks dat dit gebrek aan haalbaarheid al aan het begin van het proces duidelijk was, werd hier bewust geen aandacht aan besteed. Geen van de betrokken bestuurders had het lef om eerlijk te zijn over randvoorwaarden en beperkingen.

Opbrengt voor natuur

Binnenkort wordt het voorkeursalternatief vastgesteld. In dat alternatief wordt de Plasserwaard, het gebied tussen de jachthaven in Wageningen en de Blauwe Kamer ingericht voor natuur.

Deze opgave zou eigenlijk al in 2021 gerealiseerd moeten zijn, maar wordt nu op een later moment in samenhang met de versterking van de Grebbedijk uitgevoerd. Een deel van de klei uit het gebied kan dan gebruikt worden voor het versterken van de dijk. In de Plasserwaard wordt dan een aangetakte nevengeul gegraven. De aanleg van een aantal poelen voor kamsalamanders en het aanpassen van de oevers moeten het gebied ook beter geschikt maken als ecologische verbindingszone.

Ook de Driehoek, het gebied ten zuiden van de haven, moet worden ingericht voor natuur. De uitwerking daarvan is nog niet bekend en er is nog discussie over een zwemplas.

In het concept voorkeursalternatief was die zwemplas niet opgenomen omdat ecologen en de juridisch adviseurs van de provincie hadden aangegeven dat zo’n zwemplas niet vergunbaar is. Vanwege verwachte verstorings- en handhavingsproblemen gaat Staatsbosbeheer ook niet akkoord met de aanleg van een zwemplas. Groot was dus de verbazing toen bleek dat in een aangepaste versie van het voorkeursalternatief die op woensdag 25 september werd gepresenteerd plotseling wel een zwemplas was opgenomen. In strijd met de wet en in strijd met eerdere afspraken.

Foto: Archief Rijkswaterstaat, Cor van Mönnich

Foto: Archief Rijkswaterstaat, Cor van Mönnich

Waterschap heeft veel tijd en middelen verspild

Doordat financiële en juridische randvoorwaarden vanaf het begin zijn genegeerd, is veel tijd en geld verspild aan het uitwerken, bediscussiëren en beoordelen van alternatieven waarvan op voorhand al duidelijk was dat ze niet passen bij de financiële en juridische kaders waar het project aan moet voldoen. Dat geld komt uiteindelijk van de belastingbetaler, die weinig opschiet met de gemaakte schetsen en rapporten. Al dat geld had ook besteed kunnen worden aan het uitwerken en realiseren van haalbare plannen.

Daarnaast heeft het hele proces alle partijen, maar vooral betrokken burgers heel erg veel tijd gekost. En in tegenstelling tot de projectmedewerkers krijgen die burgers niet betaald voor al die avonden, ochtenden en middagen waarin ze deelnamen aan bouwsteensessies, ontwerpateliers, dijkdenkersbijeenkomsten en allerlei andere vormen van overleg en discussie. Uiteindelijk voelt veel daarvan als verloren tijd.

Bescherming natuurgebieden nog steeds niet vanzelfsprekend

De gang van zaken bij het Grebbedijkproject laat zien bescherming van natuurgebieden geen vanzelfsprekendheid is. Ondanks de beschermde status zijn er altijd wel partijen, waaronder verrassend vaak overheden zoals het waterschap, die in die natuurgebieden graag iets willen realiseren dat wettelijk niet is toegestaan. Deels omdat ze de negatieve effecten van die andere activiteiten onderschatten en deels omdat ze natuurbescherming helemaal niet zo belangrijk vinden.

Hoe nu verder?

Mooi Wageningen blijft het proces in de gaten houden en zal de verantwoordelijke overheden steeds weer wijzen op het belang van natuurbescherming.

In een latere fase – de verwachting is dat dit pas volgend jaar gaat spelen – zullen we gaan meedenken over het uitwerken van de natuurontwikkeling in het gebied. 

 
Mooi Wageningen