Plannen Grebbedijk staan haaks op beheerplan Rijntakken

 

Begin januari 2019 heeft de provincie Gelderland het beheerplan Rijntakken definitief vastgesteld. Het beheerplan maakt duidelijk dat er veel moet gebeuren om de natuurdoelen te kunnen realiseren. Het is dan ook onbegrijpelijk dat daar in het kader van de versterking van de Grebbedijk geen aandacht voor is, maar er wel wordt gekeken naar uitbreiding van recreatie ten koste van beschermde natuur. 

Het Beheerplan Rijntakken beschrijft de natuurwaarden in het gebied en geeft een overzicht van de maatregelen die noodzakelijk zijn om die natuurwaarden te beschermen en te verbeteren. De verplichting om een beheerplan op te stellen volgt uit de wijzing van de wet Natuurbescherming in 2005.

Beheerplan laat kansen en knelpunten zien

Het opstellen van het beheerplan en het verwerken van alle zienswijzen heeft aardig wat tijd gekost. Mooi Wageningen was een van de partijen die een zienswijze had ingediend, met als belangrijkste boodschap dat de voorgestelde maatregelen niet voldoende zijn om de instandhoudingsdoelstellingen te kunnen realiseren. Voor een deel is dat een gevolg van de keuze om pas in de volgende fase van het beheerplanproces concrete gebiedsuitwerkingen te maken. Het definitieve beheerplan mist nog steeds ambitie, maar geeft wel beter aan welke kansen er zijn voor natuurontwikkeling en wat  de grootste knelpunten zijn voor de bescherming van natuur in de uiterwaarden.

Uiterwaarden zijn belangrijk vogelgebied

De uiterwaarden rondom Wageningen zijn voor veel soorten van belang. Naast de kamsalamander en de bever gaat het om een hele reeks vogels die het gebied gebruiken als broed-, foerageer- en rustgebied. Meer specifiek beschrijft het beheerplan de ambities om het leefgebied van de kwartelkoning en porseleinhoen te verbeteren en uit te breiden. Het gaat dan om een combinatie van hooiland, moeras en plas-drassituaties. De verwachting is dat ook andere soorten zoals bijvoorbeeld de watersnip daarvan profiteren. Verder bieden de rietstroken leefgebied voor roerdomp, woudaap en grote karekiet en is de nevengeul belangrijk als rust- en foerageergebied voor allerlei eenden en steltlopers.

Gevoelig voor verstoring en versnippering

Het beheerplan noemt recreatief medegebruik als een belangrijke bedreiging voor het realiseren van de natuurdoelen. Veel van de soorten zijn namelijk gevoelig voor verstoring door recreanten en loslopende honden en voor de versnippering van het leefgebied die daar weer het gevolg van is. Ook wijst het beheerplan specifiek op de noodzaak tot goed beheer. Intensieve begrazing zoals nu het geval leidt tot een ongewenste aantasting van de vegetatie.

Het beheerplan maakt duidelijk dat er goede kansen zijn voor de verbetering van de natuur in de uiterwaarden, maar dat er nog wel het nodige moet gebeuren om die verbetering ook daadwerkelijk te realiseren.

Versterking Grebbedijk biedt kans voor natuurontwikkeling …

Een andere belangrijke ontwikkeling is de versterking van de Grebbedijk. In het kader van dat project is in de samenwerkingsovereenkomst vastgelegd dat wordt verkend of in combinatie met de versterking ook natuurontwikkeling gerealiseerd kan worden, met daarbij speciale aandacht voor de Natura 2000-doelen en het Gelders Natuurnetwerk.

Inmiddels is duidelijk geworden dat dankzij nieuwe technieken en rekenmethoden de dijk niet veel hoger hoeft te worden. Wel zal de dijk over een groot deel van het traject verbreed moeten worden. Die verbreding kan deels binnendijks, maar zal ook voor een deel ten koste gaan van beschermd natuurgebied. Dit verlies moet elders in het gebied gecompenseerd worden, bijvoorbeeld door de dijk bij de Wageningse Afweg een stuk naar binnen te verplaatsen.

De dijk langs het stedelijk gebied is met een damwand te verstevigen. Daardoor kunnen de negatieve consequenties voor de bewoners langs de dijk beperkt blijven. De bredere dijk biedt mogelijkheden om wandel- en fietsverkeer te scheiden. Verder bekijken de plannenmakers nog of ook de verkeersveiligheid beter kan door beperking van autoverkeer en het anders inrichten van gevaarlijke kruisingen. Tot slot kan inrichting als bloemrijke dijk bijen, vlinders en andere insecten helpen.

.. maar afgesproken natuurdoelen worden niet gerealiseerd

De grootste bedreiging van het Grebbedijkproject zijn echter alle aandacht die uitgaat naar de uiterwaarden en het gebrek aan politieke wil om de afgesproken natuurdoelen te realiseren. De discussies en onderzoeken die in de afgelopen twee jaar zijn uitgevoerd hebben allemaal betrekking op de mogelijkheden om in Europees beschermd natuurgebied nieuwe recreatieve ontwikkelingen te faciliteren. Een uitwerking van de natuurdoelen (zoals vastgelegd in de samenwerkingsovereenkomst tussen waterschap Vallei en Veluwe, de provincies Gelderland en Utrecht, gemeente Wageningen, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat, ontbreekt volledig. In feite financieren de provincie Gelderland en Staatsbosbeheer via het Grebbedijkproject dus de ondermijning van hun eigen natuurdoelen. Dit is met name intrigerend omdat ook het beheerplan voor het gebied ongebreidelde ontwikkeling  van recreatie benoemt als een potentieel risico voor het realiseren van de instandhoudingsdoelstelling.

Huidige plannen dijkversterking bedreigen natuur

De facto is de versterking van de Grebbedijk dus eerder een bedreiging dan een kans voor de natuur in het gebied. Van de ambitie om gekoppeld aan de dijkverzwaring ook de vastgelegde natuurdoelen te realiseren komt vooralsnog niets terecht. Samen met Vogelbescherming Nederland en de Vogelwerkgroep van de KNNV hebben we als Mooi Wageningen onze zorgen hierover al vele malen geuit. Door de gekozen aanpak is er ook geen aandacht voor de mogelijkheden die er wel zijn om het recreatief medegebruik van het gebied te verbeteren.

Met de watersportverenigingen zijn we in overleg om uit te zoeken of we samen een plan kunnen maken dat overduidelijk een meerwaarde heeft voor natuur in het gebied en dat ruimte biedt voor de aanleg van een roeigeul in de Plasserwaard. Het idee is dat de aanleg van zo’n geul gecompenseerd kan worden door de aankoop en inrichting van natuur aan de zuidkant van de rivier. Of zo’n plan haalbaar is weten we nog niet. Staatsbosbeheer ziet weinig in de aanleg van zo’n geul en heeft voor de Plasserwaard andere plannen en verplichtingen. Ook de grondeigenaren aan de zuidkant van de rivier zijn vooralsnog niet van plan om hun bezit te verkopen.

In de praktijk blijft weinig over van de wettelijke bescherming

Het Grebbedijkproject is karakteristiek voor de wijze waarop in Nederland met beschermde natuur wordt omgegaan. Veel mensen maken zich zorgen over de achteruitgang van de biodiversiteit en die zorgen zijn ook vertaald naar beleid en regelgeving. Op papier zijn natuurgebieden redelijk beschermd. Maar in de praktijk wordt vooral gewerkt met het idee dat er vooral van alles moet kunnen in die beschermde natuurgebieden en staat het uitbreiden en verbeteren ervan veel minder op het netvlies.

Natuur steeds kwetsbaarder

Het resultaat is dat natuurgebieden steeds kwetsbaarder worden en dus ook steeds gevoelig voor de gevolgen van andere activiteiten zoals recreatief medegebruik. Juist daarom is het zo belangrijk om te beschermen wat we nog hebben en voor recreatieve activiteiten ruimte te zoeken buiten bestaande natuur.

Lessen Ruimte voor de Rivier alweer vergeten

De lessen van het programma Ruimte voor de Rivier, waarbij via een flinke uitbreiding van natuur ook ruimte werd gevonden voor recreatief medegebruik, lijken al weer vergeten. Evenzo is vrijwel niemand zich meer bewust van het feit dat in 2014 veel gebieden uit het Natuur Netwerk Nederland (voorheen de Ecologische Hoofdstructuur) zijn gehaald om ruimte te creëren voor andere functies, zoals landbouw en recreatie. Nu dreigen ook de laatste stukjes beschermde natuur ten prooi te vallen aan een ontembare vernietigingsdrang.

 
Mooi Wageningen