Herstel van overstromingsmoeras in de uiterwaarden

De Bovenste Polder beneden Wageningen, beter bekend als de Wageningse uiterwaarden, worden voortaan natter. Waterschap Vallei en Veluwe, die het waterpeil beheert, gaat de inlaat bij hoog water eerder openzetten, zoals dinsdag gebeurde. En bij de Pabstendam, waar de uiterwaarden leeg lopen, zorgt aanpassing van de stuw voor een 50 cm hoger blijvend peil. De nattere omstandigheden zullen ervoor zorgen dat de rietmoerassen met hun bijzondere vogels en amfibieën zich beter kunnen ontwikkelen.

Ruim een jaar geleden vroeg Mooi Wageningen bij het Waterschap Vallei en Veluwe aandacht voor het langer vasthouden van water in de uiterwaarden. Directe aanleiding was toen de te snelle afvoer van  het regen- en kwelwater uit de uiterwaarden. En dat terwijl de verdroging van de uiterwaarden in voorjaar en zomer steeds ernstiger werd.  Het vasthouden van water is een belangrijke maatregel om de verdrogende moerasvegetatie te herstellen en open water te houden in de lage delen van de uiterwaarden.

Naar aanleiding van het verzoek heeft het Waterschap samen met Staatsbosbeheer en de Provincie Gelderland uitgezocht wat nodig is om het water langer vast te houden. De studie heeft duidelijk gemaakt dat daarvoor de aanpassing van de uitlaat bij het havenkanaal nodig is. Nu stroomt het water bij een laag peil in de rivier snel de uiterwaard uit, met verdroging als gevolg.

Hoger waterpeil Renkumse benedenwaard

Stuw bij Pabstendam

Een ander probleem is dat de Renkumse benedenwaard, het gebied onderlangs de Wageningse Berg via de Bovenste Polder afwatert. Omdat dat gebied in het verleden een landbouwfunctie had,  is het peil in de Bovenste Polder jarenlang lager geweest dan goed is voor de natuur. Aangezien ook de Renkumse Benedenwaard inmiddels een natuurbestemming heeft, kan het waterpeil daar omhoog en is diepe ontwatering niet meer wenselijk. En dat biedt dus goede mogelijkheden voor herstel van natte natuur in beide uiterwaarden.

In het najaar van 2021 vindt aanpassing van de sluis bij het havenkanaal plaats om een hoger peil mogelijk te maken. De volgende stap is het loskoppelen van het waterbeheer tussen de Renkumse Benedenwaard en de Bovenste Polder bij Wageningse door de duiker onder de veerweg te sluiten. Daarnaast is het belangrijk om bij hoog water eerder de inlaat open te zetten zodat het water vanuit de rivier de uiterwaard in kan.

Het resultaat van deze maatregelen is een vernatting van de laagste delen van de uiterwaard, zoals de moerasbosjes en de directe omgeving daarvan. Juist die delen zijn in het afgelopen decennium veel droger geworden, met achteruitgang van de natuurwaarden die juist zo kenmerkend zijn voor die natte delen. Wie herinnert zich nog de baltsende watersnippen in de uiterwaard?

Natte overstromingsvlakten

Natte uiterwaarden, overstromingsmoeras en overstromingsvlakten zijn ecosystemen die kenmerkend zijn voor een natuurlijk riviersysteem. In de winter en het voorjaar, als de afvoer van water hoog is, stijgt het water en overstromen de aan de rivier gelegen landen. Als het water dan weer daalt ontstaat een mozaïek van natte plekken die gedurende het voorjaar langzaam uitdrogen.

In het OBN-rapport Natte overstromingsvlakten in het rivierengebied wordt dit ecosysteem uitvoerig beschreven en wordt geanalyseerd op welke plekken in Nederland herstel van die ecosysteem weer mogelijk is. Een van die plekken is de Bovenste Polder bij Wageningen.

Kenmerkend voor dit gebied is het laag dynamische karakter dat een gevolg is van de stuwing van de Nederrijn. Het langer vasthouden van winterhoogwater versterkt dit karakter. Onderzoek laat zien dat dit elders in Nederland, zoals in het gebied Buiten Ooij bij Nijmegen een flinke impuls aan de natuur kan geven.

Meer bijzondere soorten

De natte en voedselrijke omstandigheden brengen extra soortenrijkdom en leveren een belangrijke bijdrage aan het voedselweb van het rivierenecosysteem. Allerlei bijzondere soorten komen af op een dergelijke natte overstromingsvlakte. Qua planten gaat het dan bijvoorbeeld over Zwanenbloem, Aardbeiklaver, Kamgras en Karwijkvarkenskervel. Watersnip, porseleinhoen en waterral zijn typische vogelsoorten van dit ecosysteem.