Terugblik: handhavingsverzoek Binnenveldse Hooilanden

Waarom dienden we begin april een handhavingsverzoek in om verstorende werkzaamheden in natuurgebied de Binneveldse Hooilanden te voorkomen? In dit bericht leggen we het uit.

Waterschap Vallei en Veluwe wilde op 6 april starten met een reeks verstorende werkzaamheden in het beschermd natuurgebied de Binnenveldse Hooilanden. Dankzij een handhavingsverzoek Wet natuurbescherming van Mooi Wageningen en alle aandacht daarvoor op sociale media is dat voorkomen.

Het incident laat nog maar eens zien dat natuurbescherming geen vanzelfsprekendheid is. Zelfs niet in beschermd natuurgebied. Help mee: word lid van Mooi Wageningen.

In de Binnenveldse Hooilanden zijn en worden heel wat werkzaamheden uitgevoerd op het gebied te optimaliseren voor de natuur. De resultaten daarvan zijn al zeer zichtbaar.

De planning van de werkzaamheden gebeurt zorgvuldig om verstoring van natuur te voorkomen en te minimaliseren. Mooi Wageningen is daar verder niet bij betrokken. Maar waarin ondernamen we in dit specifieke geval dan wel actie? In dit bericht leggen we dat uit.

Natuurontwikkeling

Het doel van het project Mooi Binnenveld zal iedereen bekend zijn. Het project is het resultaat van een goede samenwerking tussen boeren, burgers, natuurbeschermers en betrokken overheden. Dankzij een succesvolle crowdfunding zijn de benodigde gronden verworven en kon werk gemaakt worden van het inrichten van het gebied.

Dat inrichten bestaat uit een hele reeks werkzaamheden die deels ook in het broedseizoen plaatsvinden. Bij een dergelijk groot en langlopend project is dat kan ook bijna niet anders. Om verstoring zoveel mogelijk te voorkomen en te minimaliseren, werken projectleiding, aannemers, ecologen en weidevogelexperts nauw samen. Ze overleggen over de planning van werkzaamheden en de aanwezigheid broedvogels, en bepalen zo welke werkzaamheden wel en niet kunnen worden uitgevoerd op een bepaald moment.

Afgraven kavelpad

Een van de werken die nog moet worden uitgevoerd is het afgraven van een oud kavelpad, net ten zuiden van het weerstation van de WUR. Een klus die ongeveer drie weken zou duren. De planning daarvoor werd begin april voorgelegd aan de betrokken weidevogelbeschermers en de inventariseerders van de KNNV-vogelwerkgroep. Die constateren al snel dat deze werkzaamheden tot veel verstoring zullen leiden van verschillende broedvogels in het gebied. Op en rond het af te graven pad broeden dan al diverse kieviten. Diverse andere soorten zoals wulp, grutto, kleine plevier en graspiepers zijn druk bezig een plekje te zoeken voor hun nest. Het verzoek is dan ook om de werkzaamheden uit te stellen tot na het broedseizoen.

Dat verzoek wordt in een overleg op donderdag 2 april door de projectleider van het waterschap afgewezen. Op vrijdagmiddag is er opnieuw een overleg. De eerste machines staan dan al in het gebied. Opnieuw krijgen de weidevogelbeschermers te horen dat de projectplanning belangrijker is dan de broedende vogels.

Fietsrondje

Op zaterdag 4 april fietsen twee leden van het bestuur van Mooi Wageningen toevallig door het Binnenveld. Tot hun verbazing zien ze dan diverse grote machines staan midden in het gebied. Als ze bij die machines komen, zien ze dat alles in gereedheid is gebracht om fikse werkzaamheden uit te voeren. Vlak bij de machines treffen zij ook een weidevogelbeschermer die vertelt over de geplande werkzaamheden en hun mislukte poging om die werkzaamheden te laten uitstellen tot na het broedseizoen.

binnenveldse hooilanden handhavingsverzoek mooi wageningen
Materieel in Binnenveldse Hooilanden, 4 april 2020 (foto MW)

De rondvliegende grutto’s en de diverse broedende kieviten die vanaf het fietspad te zien zijn, maken duidelijk dat hier een heel groot risico op verstoring is als de werkzaamheden inderdaad op maandag 6 april zullen worden gestart. Het is ook zonder twijfel dat de geplande werkzaamheden in strijd zijn met de Wet natuurbescherming en met de relevante gedragscodes voor waterschappen en natuurbeheer (zie kader).

Wettelijke bescherming en zorgvuldig handelen

In Nederland zijn vogels wettelijk beschermd. Dat betekent dat het verboden is om vogels opzettelijk te verstoren en verboden om opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. Het uitgangspunt van de Wet natuurbescherming is een algemene zorgplicht (art. 1.11 Wet natuurbescherming), die inhoudt dat iedereen alle handelingen die nadelige gevolgen kunnen hebben voor alle in het wild levende planten en dieren, hun directe leefomgeving of een Natura 2000-gebied, achterwege laat.

Die algemene zorgplicht is ook vertaald naar gedragscodes Wet natuurbescherming voor waterschappen en natuurbeheer. Daarin is vastgelegd welke manier van werken gewenst is en onder welke voorwaarden eventuele werkzaamheden wel kunnen worden uitgevoerd. In die gedragscode is vastgelegd dat werkzaamheden bij voorkeur buiten het broedseizoen van de vogels worden gepland. Als broedseizoen geldt globaal de periode van 15 maart tot 15 juli, maar in een vroeg of laat voor- of najaar kunnen deze grenzen in overleg met een ecologisch deskundige worden aangepast.

Werkzaamheden kunnen ook in het broedseizoen worden gepland als zich dan in het terrein geen broedende vogels bevinden. Dat betekent wel dat voorafgaand aan de werkzaamheden moet worden onderzocht of zich op of rond het werkterrein juridisch beschermde soorten bevinden of kunnen worden verwacht. Ook moet de duur van de werkzaamheden beperkt worden tot een maximum van een uur en niet plaatsvinden als het regent, sneeuwt of te koud is, om het afkoelen van eieren en jonge vogels te voorkomen.

Om die redenen dient Mooi Wageningen nog datzelfde weekend een handhavingsverzoek in bij de provincie Gelderland. Die is verantwoordelijk voor het uitvoeren en handhaven van de Wet natuurbescherming. Daarnaast wordt per email een dringend beroep gedaan op de bestuurders van het waterschap om de werkzaamheden uit te stellen tot na het broedseizoen.

Verzoek werkt!

Het verzoek heeft effect. Op maandagochtend wordt duidelijk dat de werkzaamheden tot nadere orders zijn uitgesteld. Ook is begonnen met het verwijderen van de machines. Later op de dag lezen we online dat de werkzaamheden definitief zijn uitgesteld tot na het broedseizoen. Dat bericht wordt op dinsdag bevestigd door de handhaver van de provincie Gelderland. Op basis daarvan trekken we het handhavingsverzoek weer in.

Belang van zorgvuldig handelen

Mooi Wageningen is blij met het resultaat, maar betreurt dat het nodig was om daarvoor een handhavingsverzoek in te dienen. De gedragscode Wet natuurbeheer voor waterschappen is klip en klaar: geen grootschalige werkzaamheden in het broedseizoen in een gebied waar vogels broeden.

Dat er broedvogels aanwezig waren wisten de projectleiders van het waterschap al met zekerheid op woensdag 1 april, het moment dat de weidevogelbeschermers hen daarover informeerden. Bovendien weet iedereen die het gebied een beetje kent dat juist dit deel een kerngebied is voor veel weidevogels. Dankzij jarenlange inspanningen zitten er veel soorten en veel broedparen. Bij het maken van de planning had daar dus al rekening mee gehouden moeten worden. Het is dan ook niet te begrijpen dat desondanks een start werd gemaakt met alle werkzaamheden, dat de waarschuwingen van de weidevogelbeschermers ter zijde werden geschoven en dat alle machines en rijplaten het gebied al in waren gereden. Een schoolvoorbeeld van onzorgvuldig handelen.

Ook dagblad de Gelderlander (editie De Vallei) schreef over de kwestie: lees het artikel.

grutto foto Mooi Wageningen